Frankfurt Buchmesse 2019 – Oude wijn in nieuwe zakken

Mijn allereerste vakbeurs (de Londen Bookfair) bezocht ik zo’n slordige tien jaar geleden. Ik kan me nog goed herinneren hoe ik van afspraak naar afspraak rende, mijn moordende schema in de vuist geklemd, terrified dat ik ergens te laat zou komen of een stand niet kon vinden. Het was liefde op het eerste gezicht; de boeken(!), de trends, de buzz, het enthousiasme en de passie van alle internationale collega boekenvakkers.

Ik ging standaard naar huis met een koffer vol folders en een stapel boeken, want als novice beursbezoeker had ik nog niet geleerd het kaf van het koren te scheiden. Ik zei ‘ja’ tegen werkelijk alles, want ik dacht, naïeveling die ik was, dat ik alles wel even zou kunnen lezen dat ik aangeboden kreeg. 

Toen ik voor de eerste keer naar de Frankfurt Buchmesse mocht (in datzelfde jaar) werd mijn uithoudingsvermogen helemaal op de proef gesteld. De Messe, een heel dorp op zich, duizelde me, ik rende van Hal 3, naar Hal 4, naar Hal 6 naar Hal 8 en weer terug (voordat ik begreep dat er ook een shuttlebus reed en dat je je schema het liefst aanpast op taalgebied). 

De damestoiletten kenden alleen maar minstens tien wachtenden voor je, de controle bij het Agent Center was ‘serious’ en overal om je heen zag je belangrijke hotemetoten met hun telefoon in de weer en voorlopige contracten in de hand belangrijk ‘zakendoen’. Pre-empt offers van duizenden euro’s waren aan de orde van de dag, embargo’s op nieuwe titels mocht je absoluut niet breken en je kon zomaar een grote bestsellerauteur tegen het lijf lopen. 

Er was overdag nul tijd om te eten maar aan het einde van de dag vlogen de etentjes (en zelfs legendarische feesten) je om de oren waarna je pas rond middernacht in je hotelkamer ter aarde stortte. Het waren kortom, de meest exciting (en tevens de meest vermoeiende) dagen van het jaar. 

Ik ging zo ieder jaar naar de beurzen in Frankfurt en Londen, ontwikkelde een strakke routine, leerde de beste eetgelegenheden op de Messe kennen (sushi tussen 0 en 1 in Hal 5), werd een kei in het vinden van de meest rustige toiletgelegenheid én in mijn agendamanagement. Ik dwaalde door de jaren heen door werkelijk alle hallen en zag de meest vage uitgeverijen en stands.

Al die jaren en al die boeken, de stands en onderwerpen; het maakte me een trendwatcher voordat ik de opleiding deed. Zo bekijk ik de beurs inmiddels allang niet meer als groentje, maar kan ik inmiddels edities met elkaar vergelijken. Ik spring in het o zo bekende zwembad en trek onmiddellijk mijn baantjes. Hoe is de temperatuur? Wat is de algemene feel?

Vanaf het moment dat ik niet meer in loondienst werkte werd mijn bezoek onregelmatiger, deed ik het ene jaar Londen en het andere jaar Frankfurt. Ik ging en ga om mijn internationale netwerk bij te houden, heb afspraken met buitenlandse agenten over NL titels, blijf op de hoogte van de internationale trends en laat me graag inspireren. Omdat er bovendien altijd wel iemand ga die ik ken uit het ‘vak’, reis ik meestal samen. Dat is wel zo gezellig.

De beurs dit jaar maakte mij vooral nostalgisch. Ik zag namelijk ten eerste niet zo gek veel nieuws. Ok, ik zag heel veel zorgen rond het milieu en dus boeken over het onderwerp a la Greta Thunberg. Ik zag heel veel boeken over plantaardig eten en zelfs uit Japan, wat toch een ding is, want Japanners en vegan ligt niet echt voor de hand. Ik zag een (bijna zorgwekkende) toename in (ook heel lelijke) orakelkaarten en ik zag een hausse aan feministische boeken. Ik zag ook ontzettend veel kinderboeken, zelfs op plekken waar je ze eerst niet zag; een alarmbel an sich. Kinderboeken zijn namelijk een beetje de failsafe van het boekenvak; bij twijfel een kinderboek. (Jong)volwassenen worden immers digitaler met de dag en lezen steeds minder, maar voor ons kind kopen we meestal nog wel een boek. 

Wat me ook opviel (al eerder, maar ik denk dat ik het nog verdrong) was dat de stands kleiner zijn (zelfs die van de grote uitgeverijen). De beurs lijkt zelfs in het algemeen gekrompen doordat heel Hal 8 niet meer in gebruik is. Ook zag ik niet meer zoveel shuttlebussen. De cijfers spreken dit tegen trouwens, de bezoekersaantallen kennen een lichte daling ten opzichte van vorige jaren en ook qua standhouders is er van een grote daling niet echt sprake. Wat wel opvalt aan de cijfers (ieder jaar netjes in een rapport te vinden) is dat de Agency Center (met alle literaire agenten) elk jaar groter en groter wordt. Dit heeft een aantal consequenties:

+ Deals worden meer aan tafel gesloten in een meer besloten omgeving (je komt niet zonder afspraak binnen).

+ Er zijn overall meer agenten en subagenten wat de transparantie (wie moet ik hebben voor wat?) niet ten goede komt.

+ Er zijn meer projecten te koop voordat ze in productie gaan (om de interesse te peilen), er wordt van papier gekocht op basis van spreads en dergelijke, dit betekent dat veel projecten dus ook niet doorgaan bij een matige belangstelling.

Deze laatste trend is zich nóg meer aan het doorzetten en was vroeger vrij uitzonderlijk. Op zich geen slecht idee natuurlijk, maar het maakt de boekenmarkt wel een stuk digitaler en abstracter. Dit gecombineerd met de toename aan digitale ontwikkelingen en de dalende verkoop van fysieke titels, zij het een lichte daling die nu zelfs in boekenland pur sang Duitsland is begonnen, maakte dat ik de ‘feel’ van dit jaar niet bijzonder inspirerend vond. 

Het gastland was dit jaar Noorwegen, maar ook dat ging geruisloos aan de bezoeker voorbij. Dit weet ik uit betrouwbare bron; ik sprak iemand die belast was door de Messe organisatie met de vraag uit te zoeken of dat hele gastland-idee nog wel van deze tijd was. Haar antwoord was onomwonden: “Nee”.

In een panel over vrouwelijk leiderschap binnen de uitgeverij werd aangekaart door een aantal vrouwen in hoge posities dat nog steeds het overgrote merendeel van het kapitaal binnen de uitgeverij in handen is van mannen alsook de bestuurlijke functies. In een vak waarin zo’n 80% vrouw werkzaam is, is dit ‘bijzonder’ te noemen. Vrouwen zijn trouwens ook in de meerderheid als het gaat om het kopen (en lezen) van een boek, dus wat dat betreft hebben mannen het voor het zeggen in een landschap waarin de vrouw centraal staat. We kunnen ons allemaal wel voorstellen wat dit veelal mannelijk georiënteerde beleid gericht op omzet en winst doet met de creativiteit. 

 “Het goud van de uitgeverij zijn de auteurs”. Ik weet niet meer wie dit zei, maar volgens mij was het een man met een hoge positie binnen een uitgeverij. Hij had gelijk, maar waar is het goud gebleven? Ik zag geen goud op de beurs; geen bijzondere exciting namen, geen next big thing(s). Ik zag wel een hoop oude wijn in nieuwe zakken. Dat dan weer wel. Dat goud is er natuurlijk nog wel, alleen misschien niet meer bij de traditionele uitgeefhuizen. De toename in self-published auteurs liegt er niet om, maar deze doelgroep lijkt zijn weg nog nauwelijks naar de Messe te kunnen vinden.

 Ik denk dat ik wel weet waar het naartoe gaat als dit alles zich zo doorzet. Verandering maakt deel uit van het leven n’est pas? Ik zie zelf voor AURORA een heleboel mogelijkheden, “the future is looking bright”. Maar voor mijn gevoel lijken de hoogtijdagen van de Frankfurt Buchmesse voorbij en dat maakte mij nostalgisch. De toekomst van het boek gefragmenteerd, bescheiden en vooral veel digitaal.

About the Author:


Leave a Comment!

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *